PROJEMİZİN BULGULARI

 “İş Eğitim Merkezlerinde Çalışan Meslek Öğretmenlerinin Beceri Eğitimi ve Sınıf Yönetimde Karşılaştıkları Güçlüklere İlişkin Çözüm Önerilerinin Belirlenmesi ve Beceri Eğitim-Öğretim Faaliyetlerinden İyi Örneklerin Sunulması” adlı projemizin bulguları aşağıda belirtilmiştir.

BULGULAR, YORUM VE TARTIŞMA

Bu bölümde Türkiyede bulunan 5 İş Eğitim Merkezinde, otistik bireylere eğitim veren 12 meslek öğretmeninin otistik bireylere beceri eğitimi ve sınıf yönetimi davranışlarında karşılaştıkları sorun ve çözüm yollarının belirlenmesine yönelik görüş ve önerilerinin değerlendirilmesi yapılmıştır.

 Grubun Genel Yapısına Ait Demografik Bulgular

 Araştırma grubunu oluşturan meslek öğretmenlerinin çoğunluğunun, 27-34 yaş arasında olduğu, 2-4 yıl ve 8 yıl üzeri görev yapmakta olduğu, çoğunluğunun bayan olduğu, üniversite mezunu olduğu, branş türünün el sanatları olduğu, 30 ve üzeri haftalık ders saati olduğu görülmektedir.  Ayrıca iş eğitim merkezindeki sınıf sayısının çoğunluğu 0-10 arası olduğu, öğrenci sayının çoğunluğu 0-50 arası olduğu, öğretmen sayısı 0-10 arası olduğu, laboratuvar sayısı 0-9 arası olduğu, öğrenci dağılımını çoğunluğu 0-9 arası olduğu ve yine çoğunluğunu görevlendirme yoluyla çalışan meslek öğretmenlerinin oluşturduğu görülmektedir.

Alt Problemlere Ait Bulgular

Birinci Alt Probleme İlişkin Bulgular ve Yorumlar:

İş Eğitim Merkezlerindeki otizmli bireylere yönelik beceri uygulamasının yapıldığı çalışma ortamına ilişkin meslek öğretmenlerinin görüşleri

Katılımcıların verdikleri yanıtlar doğrultusunda oluşturulan ortak kategoriler;  Araç ve Gereçler ve Çalışma ortamının fiziksel yapısı olarak belirlenmiştir.

Katılımcıların bu soruya verdikleri yanıtlar incelendiğinde; İş Eğitim Merkezlerindeki atölyelerde kullanılan araç ve gereçlerin yeterli olması  ve sınıfların fiziksel ortamının aydınlık ve ferah olması eğitim kalitesinin arttırılması ve sınıf yönetimini kolaylaştırmayı sağlayacağı konularını öne çıkarmaktadır.

Bu konularda literatürde yer alan ifadelerden bazıları şu şekildedir: Başar (2011)’a göre sınıf yönetiminin birinci boyutu olan fiziksel düzenlemeler, öğrencinin rahat etmesini sağlamak, okul ve sınıf ortamının çekiciliğini artırarak öğrencinin okula isteyerek gelmesini gerçekleştirmek, öğrenmeyi kolaylaştırmak amaçları için yapılır. “Eğitim” olarak tanımlanan değişikliği, uygun ortamlarda gerçekleşir.

İş Eğitim Merkezlerindeki atölyelerde kullanılan araç ve gereçlerin yeterli olmadığı ve sınıfların fiziksel ortamının otizmli bireylere uygun olmadığı ortaya çıkmaktadır. Beceri ve sınıf yönetimini etkileyen bir başka unsur olarak öğrenci sayısının fazlalığı görülmektedir. İş Eğitim merkezlerinde sınıf ortamının fiziksel düzenliği önemli bir durumdur. Otizmli bireylerin kişisel özellikleri normal bireylere göre farklıdır ve Özellikle gürültü, koku, ışık ve çeşitli görüntüler otizmli bireyler için çok rahatsız edici olabilmektedir. Bu yüzden sınıfın fiziksel düzeni hazırlanırken otizmli bireylerin özellikleri belirlenmeli ve bu özellikler doğrultusunda düzenlemeler yapılmalıdır (Notbohm, 2004).

İkinci Alt Probleme İlişkin Bulgular ve Yorumlar:

Otizmli bireylere yönelik beceri eğitimi ve öğretim yönetimine ilişkin kullanılan plan ve program gereksinimlerinin öğrenci seviyesine göre uygunluğuna ilişkin meslek öğretmenlerinin görüşleri

Katılımcıların bu soruya verdikleri yanıtlar incelendiğinde; İş Eğitim Merkezlerindeki plan ve program gereksinimleri öğrencilerin zeka, ilgi, yetenek ve fiziksel yapısı uygun bir şekilde hazırlandığında beceri eğitimini ve sınıf yönetimini kolaylaştıracağı konusunda fikir vermektedir. Plan ve programlarının içeriği hazırlanırken sınıfın fiziksel ortamı, beceri eğitiminde kullanılan araç ve gereçlerin öğrenci seviyesi uygunluğu ve öğretmen kılavuzu bulunmasının beceri eğitimi ve sınıf yönetimini etkili kılacağı belirtilmektedir. Plan program hazırlamaya başlamadan önce öğrencilerin performans ölçüt düzeyi belirlenmeli ve öğrenciler en az bir ay gözlemlenerek Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı hazırlanmaları konuları sınıf yönetimini kolaylaştıracağı konusunda fikirleri ortaya çıkarmaktadır.

Bu konularda literatürde yer alan ifadelerden bazıları şu şekildedir (MEB, Özel Eğitim Yönetmeliği):

(1) Bireyselleştirilmiş eğitim programı, özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin gelişim özellikleri, eğitim performansları ve ihtiyaçları doğrultusunda hedeflenen amaçlara yönelik hazırlanan ve bu bireylere verilecek destek eğitim hizmetlerini de içeren özel eğitim programıdır.

(2) Bireyselleştirilmiş eğitim programı,

a) Eğitim planında yer alan yıllık amaçlar ve öğrencinin takip ettiği eğitim programı/programları temel alınarak belirlenen kısa dönemli amaçlarını,

b) Öğrencinin alacağı destek eğitim hizmetinin türü, süresi, sıklığı ve bu hizmetin kimler tarafından nasıl sağlanacağını,

c) Öğretim ve değerlendirmede kullanılacak yöntem ve teknik, araç-gereç ve eğitim materyallerini,

ç) Eğitim ortamına ilişkin düzenlemeleri,

d) Davranış problemlerini önlemeye ya da azaltmaya yönelik tedbirler ile uygulanacak yöntem ve teknikleri,

e) Öğrencinin kişisel bilgilerini içerir.

(3) Bireyselleştirilmiş eğitim programı, Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu ve BEP geliştirme biriminin iş birliğiyle hazırlanır.

(4) Bireyselleştirilmiş eğitim programı, öğrenci için hedeflenen amaçların gerçekleşme düzeyi doğrultusunda değerlendirilir. Birey için hazırlanacak yeni bireyselleştirilmiş eğitim programında ve bireyin yönlendirilmesinde BEP’e ilişkin değerlendirmeler esas alınır. 

İş eğitim merkezlerinde bir ders saati 40 dakika olup, ders saati ve derslerin dağılımı, Talim ve Terbiye Kurulunca kabul edilen haftalık ders dağıtım çizelgesine göre uygulanmaktadır. Günlük çalışma süresinin ders, dinlenme, yemek ve diğer etkinliklere dağılımı okul yönetimince belirlenmektedir (MEB, Özel Eğitim Yönetmeliği).

İş Eğitim Merkezlerindeki meslek öğretmenlerinin hazırladığı plan ve program gereksinimleri öğrencilerin zeka, ilgi, yetenek ve fiziksel yapısı uygun bir şekilde hazırlanmamasının beceri eğitimini ve sınıf yönetimini zorlaştırdığı konusunda fikir vermektedir. Plan ve programlarının içeriği hazırlanırken sınıfın fiziksel ortamı göz önünde bulundurulmaması, beceri eğitiminde uygulanacak konuların güncel olmaması, istihdama yönelik meslek uygulamaların seçilmemesi gibi konuların beceri eğitimi ve sınıf yönetimini olumsuz yönde etkilediği görülmektedir.

Üçüncü Alt Probleme İlişkin Bulgular ve Yorumlar:

Otizmli bireylere yönelik beceri eğitimi yönetimi uygulaması yapan meslek öğretmenlerinde bulunması gereken özelliklere ilişkin meslek öğretmenlerinin görüşleri

Katılımcıların verdikleri yanıtlar doğrultusunda oluşturulan ortak kategoriler; “kişilik özellikleri, fiziksel özellikler, sınıf yönetimi davranışları ve disiplin, kişisel gelişim ve mesleki yeterlilik, plan-program, yönlendirme ve iletişim “ olarak tespit edilmiştir.

İş eğitim merkezlerinde çalışan meslek öğretmenlerinin sabırlı, hoşgörülü, sevecen, gözlemci, dikkatli, çabuk karar verebilen, özverili, yaratıcı, üretken, araştırmacı ve psikolojinin çalışma stresini kaldırabilmesi gibi kişilik özelliklerine sahip olması sınıf yönetimini kolaylaştıracağı konusunda fikir vermektedir.  Çünkü etkili sınıf yönetiminde öğretmenin kişilik özellikleri önemli bir etkendir. Bu konularda literatürde yer alan ifadelerden bazıları şu şekildedir: Öğrencinin göstermesi gereken davranışlar konusunda ona en yakın örnek görüntü, öğretmenden gelmelidir. Öğretmenin kişisel yönelimi, öğrenci yöneliminin önemli bir değişkeni olarak belirlenmiştir. Sabırlı olmak öğretmen davranışının vazgeçilmez yanlarından bir tanesidir. Davranış değiştirme-oluşturma olan eğitim, kısa sürede gerçekleşemez. Davranışın kalıcı olması, yeterli süre ve sayıda yinelenmesine de bağlı olduğundan, sabır da gerektirir. Otizmli bireylerin eğitiminde de sabır en önemli etkendir. Öğretmen hiçbir durumda öfkelenmemeye çalışmalı yani hoşgörülü, sevecen ve özverili olmalı, olumsuz duygularını bastırabilmelidir. Yoksa, bu duygu diğerleri de etkiler(Başar, 2011).

İş eğitim merkezlerinde çalışan meslek öğretmenlerinin el becerisi gerektiren derslerde yetenekli olması, sınıf güvenliği sağlayabilmesi, otizmli bireylere yönelik etkili sınıf yönetimini iyi bilmesi, sınıf yönetimi alanında donanımlı olması, öfke nöbetleri konusunda dikkatli olması ve nasıl davranmasını bilmesi,  öğrenciyi hangi durumun öfke nöbetine sokacağını bilmesi, otizmli öğrenciye uygun sınıf ortamı düzenleyebilmesi, ders içi ve dışı zamanını etkili kullanması ve otizmdeki bireysel farklılıkların farkında olması gibi konularda yeterliliğe sahip olması beceri eğitimi ve sınıf yönetimini kolaylaştıracağı konusunda fikir vermektedir. 

Meslek öğretmenlerinin hazırladıkları plan- programı öğrenci seviyesine uygun olması, öğrencileri tanıyıp onları doğru bir şekilde yönlendirmesi ve öğrencilerle iletişiminin iyi olması beceri eğitimi ve sınıf yönetimi davranışlarını olumlu yönde etkilediği ortaya çıkmaktır. Çünkü bu kategoriler içerisinde “iletişim” sınıf yönetimin en önemli boyutudur. Meslek öğretmenleri otizmli bireylerle nasıl iletişim kurulacağı konusunda araştırma yapmalı ve bu konuda kendini geliştirmelidir. Bu konularda literatürde yer alan ifadelerden bazıları şu şekildedir: Başar (2011)’a göre Öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeylerinin, ilgi ve gereksinimlerinin, yeterliklerinin, olanaklarının öğretmence; eğitsel amaçların, araçların düzenlenişin öğretmen kılavuzluğunda birlikte belirlenmesi iletişimle olmaktadır. İletişim, sınıf içi ilişkilerin düzenlenmesinde, öğrencilerin davranış düzenlemelerinin oluşumunda önemli bir etkendir. Otistik çocukla ilişki kurarken, öncelikle göz kontağı kurma, uygun oturma ve basit emirlere uyma gibi en temel becerilerin öğretilmesi çocuğu öğrenmeye hazırlayacaktır. Yine bu becerilerin basitten karmaşığa doğru bir sıra içinde öğretilmesi, çocuğun daha kolay öğrenmesini sağlayacak ve eğitim, uyarıyı verme, yardımları kullanma, doğru tepkileri arama, ödüller ve ceza gibi birçok aşamayı içerecektir. http://www.ozelegitimsitesi.com/otizm-ve-egitimi/otistik-ve-aspergerli-cocuklarda-iletisim.html

Sınıftaki öğretmenin kişilik özellikleri, fiziksel özellikleri, kendini geliştirmesi, sınıf ortamını öğrenci seviyesine göre düzenlemesi, sınıf içi iletişimde başarılı olması, istenmeyen davranışlara çözüm getirebilmesi, öğrenci seviyesine uygun plan ve program yapması gibi davranış listeleri otizmli bireylerin beceri eğitimi ve sınıf yönetiminde etkili olduğu görülmektedir.

Dördüncü Alt Probleme İlişkin Bulgular ve Yorumlar:

Otizmli bireylerle çalışan meslek öğretmenlerini beceri eğitimi ve sınıf yönetimi konusunda eğitmek için verilen eğitim programında yer alması gereken konulara ilişkin meslek öğretmenlerinin görüşleri

Katılımcıların verdikleri yanıtlar doğrultusunda oluşturulan ortak kategoriler; “özel eğitim ve otizmli bireylere yönelik eğitim, otizmli bireylerin özellikleri, otizmli bireylere yönelik sınıf yönetimi, plan ve program hazırlama, istenmeyen davranışları engelleme, ve alan bilgisi” olarak tespit edilmiştir.

Katılımcıların bu soruya verdikleri yanıtlar incelendiğinde; Meslek öğretmenlerinin özel eğitim ve otizmli bireylere yönelik eğitim ve öğretim yöntemleri konularını bilmesi beceri eğitimi ve sınıf yönetimi konularına etki sağlayabileceği ortaya çıkmaktadır. Çünkü meslek öğretmenleri kendi alanında gerekli teknik bilgiye sahip olmasının yanında otizmli bireyleri tanımalı, yeterlilikleri ve becerileri hakkında bilgili olmalıdır. Bunun için meslek öğretmenlerine mesleğe hazırlık eğitimi sağlanmalıdır. Bu konularda literatürde yer alan ifadelerden bazıları şu şekildedir: Sınıfta öğretmen-öğrenci etkileşiminin iki yönü, öğrencinin niyetini anlamak ve yorumlamak ile, onun öğretmenin niyetinden emin olmasını sağlamaktır (Başar, 2011). Böylece öğretmen ve öğrenci birbirlerine yönelik davranışlarını, sonuçları hakkında yanılgıya düşmeden planlayabilir. Bu etkili sınıf yönetiminin ilk basamağıdır.

Beşinci Alt Probleme İlişkin Bulgular ve Yorumlar:

Otizmli bireylerle çalışan meslek öğretmenlerinin beceri eğitimi yönetiminde karşılaştığı sorunlara ilişkin görüşleri

Katılımcıların verdikleri yanıtlar doğrultusunda oluşturulan ortak kategoriler; “malzeme problemi, öğrencilerle ilişki kurma problemleri, öğrenci bireysel farklılıkları, plan-program uygunsuzluğu, disiplin ve davranış problemleri ve sınıfın fiziksel ortamı olarak tespit edilmiştir.

Katılımcıların bu soruya verdikleri yanıtlar incelendiğinde; Meslek öğretmenlerinin öğrencilerle ilişki kurma sorunlarını yaşaması beceri eğitimi yönetiminde sorunlara yol açtığı görülmektedir. Öğretmen öğrenci ilişki düzeninin amacı, destekleyici ilişkileri, öğrenci katılımını, morali, konuya ilgiyi, akademik yararlılığı arttırmaktır. Öğrencilerle ilişkilerin düzenli olmasının en önemli etkeni meslek öğretmeninin iletişim dilini iyi kullanmasını bilmesi gerektiği görülmektedir. İletişim dilini iyi kullanamayan öğretmenin, öğrenci başarısına katkı düzeyi düşer (Başar, 2011).

Beceri eğitimi yönetimine sorun yaratan bir başka etken olarak malzeme problemi görülmektedir. Hangi öğretim yöntemi tekniği kullanılacaksa onlarla ilgili araç- gereçler sağlanmalı, öğrenci özellikleri ile ilişkilendirilmelidir. Araç-gereçlerin planlamasında bulunma ve uygulanma kolaylıkları, çokluk, herkesin kullanabilmesi ve hedef davranışlara tam uygunluk gözetilmelidir (Başar, 2011).

Beceri eğitimi yönetimde sorun yaratan diğer unsurlar, sınıfların fiziksel ortamı, öğrenci disiplin ve davranış problemleri, öğrenciler arasındaki bireysel farklılıklar ve bu farklılıklar dikkate alınmadan hazırlanan plan ve program olarak görülmektedir.

Altıncı Alt Probleme İlişkin Bulgular ve Yorumlar:

Meslek öğretmenlerinin beceri eğitimi ve sınıf yönetiminde sınıf içi yönetsel davranışları uygularken karşılaştığı güçlüklere ilişkin görüşleri

Katılımcıların verdikleri yanıtlar doğrultusunda oluşturulan ortak kategoriler; Araç-gereç eksikliği, iletişim, öğrenci seviye farklılıkları, davranış sorunlarını önlemede karşılaşılan güçlükler ve sınıfın fiziksel ortamı” olarak tespit edilmiştir.

Katılımcıların bu soruya verdikleri yanıtlar incelendiğinde; Meslek öğretmenlerinin sınıf içi istenmeyen davranışları önlemede yaşadığı güçlükler beceri eğitimi ve sınıf yönetimini zorlaştırdığı görülmektedir. Öğretmen istenmeyen davranışın sebebini araştırmalı ona göre strateji geliştirmelidir. İstenmeyen davranışlardan bazıları en büyük etkisini davranışı yapan üzerinde gösterir, ama bir kısmı bunun ötesinde öğretmeni, sınıfın tümünü ve dersi olumsuz etkiler. Hatta bazı olumsuz davranışlar, okula ve aileye de önemli zararlar verirler. Sınıftaki istenmeyen davranışlar, sınıf düzenini ve eylemlerini bozar, amaçlara ulaşmayı engeller, özellikle zaman kaynağının kötü kullanımına sebep olur (Başar, 2011).

Yedinci Alt Probleme İlişkin Bulgular ve Yorumlar:

Meslek öğretmenlerinin beceri eğitimi yönetiminde karşılaştığı sorunlara ilişkin çözüm önerileri 

Katılımcıların verdikleri yanıtlar doğrultusunda oluşturulan ortak kategoriler; “Meslek öğretmenlerine yönelik bilgilendirme konuları, otizmli bireylere yönelik uygun plan-program ve modül hazırlama, okul ve atölyelerin fiziksel ortamının düzenlenmesi, öğrencilere yönelik sosyal etkinlikler, personel-öğretmen sayısı ve ailelerle eğitim” olarak tespit edilmiştir.

            Katılımcıların bu soruya verdikleri yanıtlar incelendiğinde; Meslek öğretmenlerinin beceri eğitimi ve sınıf yönetimindeki karşılaştıkları sorunlara ilişkin en etkili çözüm olarak, öğretmenin öğrencileri tanıması, onlarla iyi ilişki kurma yollarını bilmesi ve istenmeyen davranışlara önlemesine yönelik konularda kendini geliştirmesi gibi konularla belirtilmektedir. Çünkü öğretmen, sınıf ilişki düzeninin kurulması ve düzeltilip geliştirmesinde yol gösterici bir rol üstlenmektedir.

            Okul, sınıf ve atölyelerin fiziksel ortamı öğrencilerin özellikleri göre düzenlenmesi beceri ve sınıf yönetimi kolaylaştırdığını ortaya çıkarmaktadır. Sınıftaki öğrencilerin sayısı, duvar ve eşya renkleri, ışık, ısı, temizlik, gürültü düzeyleri, görünüm, sınıftaki fiziksel ortamın öğeleri olarak sayılabilir (Başar, 2011).

Sekizinci Alt Probleme İlişkin Bulgular ve Yorumlar:

Otizmli bireylerde beceri eğitimi uygulamasında karşılaşılan problemli davranışları ortadan kaldırmak için uygulanması gereken sınıf içi yönetsel modellerine ilişkin meslek öğretmenlerinin çözüm önerileri

Katılımcıların verdikleri yanıtlar doğrultusunda oluşturulan ortak kategoriler; “Terapi Odaları, sosyal etkinlikler, öğretmen sayısı, öğretmen davranışları, öğrenci sayısı ve sınıf ortamının düzenlenmesi” olarak tespit edilmiştir.

Katılımcıların bu soruya verdikleri yanıtlar incelendiğinde; terapi odalarının düzenlenmesi ve sayının arttırılması, sınıf içi-dışı sosyal etkinliklerin yapılması ve öğretmenlerin öğrencileri tanıyıp onların özelliklerine göre davranış geliştirmesi gibi faaliyetlerin beceri eğitimi ve sınıf yönetimi uygulamalarında karşılaşılan problemli davranışları ortadan kaldırma etkili olduğu öne çıkmaktadır. Otizmli bireylerde problemli davranış olarak belirtilen öfke nöbetleri görülmektedir. Bu nöbeti geçiren bireyler için İzmir Sabahat Akşiray İş Eğitim Merkezinde duyusal terapi odası bulunmaktadır. Burada otizmli bireyler müzikle terapi edilmektedir. Dinletilen müzikler otizmli bireylerin özelliklerine göre seçilmektedir. Duyusal terapi odasının özellikleri dönem projesinin İzmir Sabahat Akşiray İş Eğitim Merkezinde yapılan araştırmalarından edinilen bilgiler doğrultusunda belirtilmiştir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>